Cơ Chế CBAM Và Thuế Carbon: Doanh Nghiệp Xuất Khẩu Sang EU Cần Chuẩn Bị Gì?

Cơ chế CBAM và thuế Carbon đang tạo ra những yêu cầu mới đối với doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa sang EU, đặc biệt về chi phí và dữ liệu phát thải. Doanh nghiệp cần chủ động kiểm kê khí nhà kính, chuẩn hóa dữ liệu và chuẩn bị quy trình báo cáo để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Cơ Chế CBAM Và Thuế Carbon Là Gì?

Cơ chế CBAM và thuế Carbon đều liên quan đến việc định giá phát thải, nhưng không phải là hai khái niệm giống nhau.

• CBAM: Là cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU, nhằm hạn chế rò rỉ carbon và thúc đẩy giảm phát thải đối với một số hàng hóa nhập khẩu.
• Thuế carbon: Là khoản thu dựa trên lượng khí nhà kính phát sinh trong hoạt động sản xuất hoặc tiêu dùng, tùy theo chính sách của từng quốc gia.

Vì vậy, doanh nghiệp xuất khẩu sang EU cần hiểu rõ CBAM và các cơ chế định giá carbon để chủ động chuẩn bị dữ liệu và kiểm soát chi phí phát thải.

Với CBAM, doanh nghiệp cần quan tâm đến:

• Lượng phát thải carbon hàm chứa trong hàng hóa.
• Dữ liệu về quá trình sản xuất.
• Phương pháp tính toán phát thải.
• Việc báo cáo và chứng minh dữ liệu.
• Chi phí carbon có liên quan đến lượng phát thải.

Những nhóm hàng chịu tác động

CBAM tập trung vào một số nhóm hàng hóa có mức phát thải tương đối cao, trong đó có:

• Sắt và thép.
• Nhôm.
• Xi măng.
• Phân bón.
• Hydro.
• Điện.

Do đó, doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào tên ngành để xác định mình có thuộc phạm vi CBAM hay không. Cần kiểm tra cụ thể sản phẩm, mã hàng và các quy định hiện hành của EU.

Cơ Chế CBAM Và Thuế Carbon Hoạt Động Như Thế Nào?

Để hiểu cơ chế CBAM và thuế Carbon, doanh nghiệp có thể hình dung quá trình này xoay quanh ba yếu tố chính: hàng hóa – phát thải – chi phí carbon.

Khi một sản phẩm thuộc phạm vi CBAM được xuất khẩu vào EU, lượng phát thải hàm chứa trong quá trình sản xuất trở thành một thông tin quan trọng. Vì vậy, doanh nghiệp cần có khả năng thu thập và cung cấp dữ liệu đáng tin cậy.

Quá trình thực hiện cơ chế CBAM và thuế Carbon có thể khái quát qua các bước chính:

• Xác định hàng hóa: Kiểm tra sản phẩm xuất khẩu có thuộc phạm vi áp dụng của CBAM hay không.
• Thu thập dữ liệu: Tổng hợp các thông tin liên quan đến quá trình sản xuất như:
  • Sản lượng.
  • Điện năng tiêu thụ.
  • Nhiên liệu sử dụng.
  • Nguyên liệu đầu vào.
  • Công nghệ và quy trình sản xuất.
  • Các nguồn phát thải liên quan.
• Tính toán phát thải: Sử dụng dữ liệu hoạt động và hệ số phát thải phù hợp để xác định lượng phát thải hàm chứa trong sản phẩm.
• Báo cáo dữ liệu: Tổng hợp, kiểm tra và cung cấp thông tin phát thải theo yêu cầu của cơ chế CBAM.
• Xác định nghĩa vụ carbon: Trong giai đoạn chính thức, lượng phát thải và các yếu tố liên quan được sử dụng để xác định nghĩa vụ tài chính theo CBAM.

Như vậy, cơ chế CBAM và thuế Carbon không chỉ liên quan đến chi phí mà còn yêu cầu doanh nghiệp kiểm soát, giải trình và chứng minh được dữ liệu phát thải của sản phẩm xuất khẩu.

Lộ Trình Cơ Chế CBAM Và Thuế Carbon Doanh Nghiệp Cần Lưu Ý

Lộ trình cơ chế CBAM và thuế Carbon được thiết kế theo từng giai đoạn. Điều này cho phép doanh nghiệp có thời gian làm quen với việc thu thập dữ liệu, tính toán và báo cáo phát thải trước khi nghĩa vụ tài chính được áp dụng đầy đủ.

Giai đoạn chuyển tiếp 2023–2025

Trong giai đoạn chuyển tiếp, trọng tâm chủ yếu là báo cáo dữ liệu phát thải.

Doanh nghiệp cần:

• Làm quen với các yêu cầu của CBAM.
• Thu thập dữ liệu phát thải trong quá trình sản xuất.
• Xây dựng phương pháp tính toán.
• Chuẩn hóa dữ liệu và hồ sơ.
• Phối hợp với nhà nhập khẩu hoặc khách hàng EU.

Đây là giai đoạn quan trọng để doanh nghiệp xây dựng nền tảng dữ liệu trước khi bước sang giai đoạn chính thức.

Giai đoạn chính thức từ năm 2026

Từ năm 2026, CBAM bước vào giai đoạn chính thức và doanh nghiệp cần quan tâm nhiều hơn đến nghĩa vụ tài chính liên quan đến lượng phát thải.

Các nội dung cần theo dõi gồm:

• Hàng hóa thuộc phạm vi CBAM.
• Lượng phát thải hàm chứa.
• Chứng chỉ CBAM.
• Giá carbon.
• Cách thức báo cáo và xác minh dữ liệu.

Do quy định của EU có thể tiếp tục được cập nhật, doanh nghiệp nên thường xuyên kiểm tra các yêu cầu mới để điều chỉnh hệ thống quản lý cho phù hợp.

Cơ Chế CBAM Và Thuế Carbon Tác Động Đến Doanh Nghiệp Việt Nam Như Thế Nào?

Tác động của cơ chế CBAM và thuế Carbon không chỉ nằm ở khoản chi phí phát sinh. Về lâu dài, chính sách này có thể ảnh hưởng đến cách doanh nghiệp Việt Nam tổ chức sản xuất, quản lý dữ liệu và cạnh tranh tại thị trường EU. Một số tác động đáng chú ý gồm:

Tăng áp lực về chi phí

Cơ chế CBAM và thuế Carbon có thể làm gia tăng áp lực chi phí đối với doanh nghiệp nếu sản phẩm có cường độ phát thải cao. Chi phí liên quan đến carbon có thể tác động đến giá thành, biên lợi nhuận và khả năng cạnh tranh của hàng hóa khi xuất khẩu sang EU.

Để chủ động kiểm soát tác động này, doanh nghiệp nên:

• Tiết kiệm năng lượng: Giảm mức tiêu thụ điện và nhiên liệu trong sản xuất.
• Tối ưu quy trình: Cải thiện hiệu suất sản xuất và hạn chế các nguồn phát thải không cần thiết.
• Giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch: Từng bước thay thế bằng các nguồn năng lượng có mức phát thải thấp hơn.
• Ứng dụng công nghệ ít phát thải: Đầu tư máy móc, thiết bị và giải pháp sản xuất giúp giảm cường độ carbon.

Tăng yêu cầu về dữ liệu

Trước đây, doanh nghiệp có thể tập trung chủ yếu vào sản lượng, chất lượng và giá thành. Tuy nhiên, với CBAM, dữ liệu phát thải cũng trở thành một phần quan trọng trong chuỗi cung ứng.

Doanh nghiệp cần có dữ liệu:

• Đầy đủ.
• Nhất quán.
• Có nguồn gốc rõ ràng.
• Có khả năng truy xuất.
• Có hồ sơ chứng minh.

Tăng áp lực từ khách hàng EU

Ngay cả khi doanh nghiệp không trực tiếp thực hiện nghĩa vụ, cơ chế CBAM và thuế Carbon vẫn có thể tác động đến quan hệ với nhà nhập khẩu và khách hàng EU. Các đối tác có thể yêu cầu doanh nghiệp cung cấp dữ liệu về lượng phát thải, quy trình sản xuất và thông tin carbon của sản phẩm.

Doanh Nghiệp Xuất Khẩu Sang EU Cần Chuẩn Bị Gì?

Trước tác động của cơ chế CBAM và thuế Carbon, doanh nghiệp nên bắt đầu chuẩn bị từ dữ liệu và quy trình nội bộ thay vì chờ đến khi phát sinh yêu cầu mới thực hiện.

Rà soát sản phẩm và thị trường

Để chủ động trước cơ chế CBAM và thuế Carbon, doanh nghiệp cần:

• Xác định sản phẩm có thuộc phạm vi CBAM.
• Rà soát các mặt hàng đang xuất khẩu sang EU.
• Xác định khách hàng, nhà nhập khẩu liên quan.
• Đánh giá mức độ phụ thuộc vào thị trường EU.

Việc rà soát sớm giúp doanh nghiệp xác định đúng phạm vi ảnh hưởng và chuẩn bị kế hoạch ứng phó phù hợp.

Chuẩn hóa dữ liệu phát thải

Để đáp ứng cơ chế CBAM và thuế Carbon, doanh nghiệp nên xây dựng hệ thống thu thập dữ liệu thống nhất giữa các bộ phận, tập trung vào:

• Điện năng và nhiên liệu tiêu thụ.
• Nguyên vật liệu và sản lượng.
• Hoạt động sản xuất.
• Lượng phát thải liên quan.

Chuẩn hóa dữ liệu từ sớm giúp doanh nghiệp kiểm soát số liệu, hạn chế sai lệch và thuận tiện khi báo cáo phát thải.

Thực hiện kiểm kê khí nhà kính

Để chủ động trước cơ chế CBAM và thuế Carbon, doanh nghiệp cần thực hiện kiểm kê khí nhà kính nhằm xác định và quản lý lượng phát thải phát sinh trong quá trình sản xuất. Đây cũng là cơ sở quan trọng để chuẩn bị dữ liệu phục vụ việc tính toán và báo cáo phát thải theo yêu cầu.

Thông qua kiểm kê, doanh nghiệp có thể:

• Xác định nguồn phát thải chính: Nhận diện các hoạt động, thiết bị hoặc công đoạn tạo ra nhiều phát thải.
• Định lượng lượng phát thải: Tính toán tổng lượng khí nhà kính phát sinh dựa trên dữ liệu hoạt động và hệ số phát thải phù hợp.
• Xây dựng cơ sở dữ liệu carbon: Hệ thống hóa dữ liệu để thuận tiện theo dõi, kiểm soát và cập nhật.
• Xác định cơ hội giảm phát thải: Phát hiện những khâu có thể tối ưu năng lượng và giảm cường độ carbon.
• Chuẩn bị dữ liệu cho CBAM: Cung cấp nền tảng dữ liệu cần thiết để doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu liên quan đến cơ chế CBAM và thuế Carbon khi xuất khẩu sang EU.

Xây dựng hệ thống MRV

MRV (Measurement – Reporting – Verification) là hệ thống đo lường, báo cáo và xác minh dữ liệu phát thải. Việc xây dựng MRV giúp doanh nghiệp kiểm soát dữ liệu carbon một cách có hệ thống, đặc biệt khi cơ chế CBAM và thuế Carbon ngày càng đặt ra yêu cầu cao về tính chính xác và khả năng kiểm chứng thông tin phát thải.

Một hệ thống MRV phù hợp giúp doanh nghiệp:

• Theo dõi phát thải định kỳ: Cập nhật và quản lý dữ liệu phát thải theo từng kỳ sản xuất.
• Kiểm soát nguồn dữ liệu: Xác định rõ dữ liệu được thu thập từ đâu và phương pháp ghi nhận.
• Phân công trách nhiệm: Xác định vai trò của các bộ phận trong quá trình thu thập và báo cáo dữ liệu.
• Kiểm tra tính nhất quán: Đối chiếu số liệu giữa các kỳ và phát hiện sai lệch kịp thời.
• Chuẩn bị hồ sơ kiểm chứng: Lưu trữ dữ liệu và tài liệu liên quan để thuận tiện truy xuất khi cần.

Nhờ đó, doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong việc đo lường, quản lý và báo cáo phát thải, tạo nền tảng đáp ứng các yêu cầu liên quan đến cơ chế CBAM và thuế Carbon.

Chủ động phối hợp với khách hàng EU

Để chủ động đáp ứng cơ chế CBAM và thuế Carbon, doanh nghiệp nên trao đổi sớm với khách hàng và nhà nhập khẩu EU về các yêu cầu liên quan đến dữ liệu phát thải, bao gồm:

• Loại dữ liệu cần cung cấp: Xác định rõ thông tin về sản xuất, năng lượng và phát thải.
• Kỳ báo cáo: Thống nhất thời gian và tần suất cung cấp dữ liệu.
• Phương pháp tính toán: Làm rõ phương pháp xác định lượng phát thải được sử dụng.
• Yêu cầu xác minh: Xác định dữ liệu có cần được kiểm tra hoặc xác minh bởi bên thứ ba hay không.
• Hồ sơ chứng minh: Chuẩn bị các tài liệu, số liệu và bằng chứng liên quan để đảm bảo khả năng truy xuất khi cần.

Xem thêm: Dịch Vụ Kế Toán, Thuế Trọn Gói - Chuyên Nghiệp

Giải Pháp Giúp Doanh Nghiệp Chủ Động Ứng Phó Với Cơ Chế CBAM Và Thuế Carbon

Việc chuẩn bị trước cơ chế CBAM và thuế Carbon nên được xem là một phần trong chiến lược quản lý phát thải dài hạn. Doanh nghiệp có thể tập trung vào các giải pháp:

• Đánh giá và kiểm kê phát thải: Xác định nguồn, mức phát thải và cơ hội giảm phát thải.
• Chuẩn hóa dữ liệu: Xây dựng quy trình thu thập, kiểm tra và lưu trữ dữ liệu.
• Thiết lập hệ thống MRV: Đảm bảo dữ liệu được đo lường, báo cáo và xác minh rõ ràng.
• Nâng cao năng lực nội bộ: Phân công nhân sự và đào tạo các bộ phận liên quan.
• Rà soát hồ sơ, dữ liệu: Đảm bảo thông tin có cơ sở, nhất quán và dễ truy xuất.
• Hỗ trợ chuyên môn: Tìm kiếm đơn vị có chuyên môn khi doanh nghiệp chưa đủ nguồn lực thực hiện.

Chủ động chuẩn bị không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng cơ chế CBAM và thuế Carbon, mà còn hỗ trợ kiểm soát chi phí và nâng cao khả năng cạnh tranh tại thị trường EU.

Xem thêm: Bảng Báo Giá Dịch Vụ Kế Toán Trọn Gói Mới Nhất 2026

Kết Luận

Cơ chế CBAM và thuế Carbon đang trở thành yếu tố doanh nghiệp xuất khẩu sang EU cần chủ động quan tâm. Việc chuẩn hóa dữ liệu phát thải, kiểm kê khí nhà kính và xây dựng hệ thống MRV từ sớm sẽ giúp doanh nghiệp giảm rủi ro và đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của thị trường.

Kiểm toán Việt Úc đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc tư vấn thuế TNCN cho chuyên gia nước ngoài, đánh giá rủi ro cơ sở thường trú và tối ưu tuân thủ thuế theo quy định hiện hành.