Thông Tư 99/2025/TT-BTC: Bước Ngoặt Quan Trọng Trong Kế Toán Doanh Nghiệp

Ngày 27 tháng 10 năm 2025, Bộ Tài chính ban hành Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ Kế toán Doanh nghiệp, một văn bản pháp lý cực kỳ quan trọng mà mọi doanh nghiệp Việt Nam cần phải nghiên cứu và chuẩn bị áp dụng từ ngày 01/01/2026. Thông tư này thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC, thể hiện những thay đổi, tinh chỉnh nhằm nâng cao tính trung thực, hợp lý, và khả năng so sánh của Báo cáo tài chính (BCTC) theo xu hướng chuẩn mực quốc tế.

Phạm Vi Và Đối Tượng Áp Dụng

Thông tư 99/2025/TT-BTC xác định rõ:

• Phạm vi điều chỉnh: hướng dẫn về chứng từ kế toán, tài khoản kế toán, ghi sổ kế toán, lập và trình bày Báo cáo tài chính của doanh nghiệp.

• Đối tượng áp dụng: các doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực và thành phần kinh tế. (Các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài sẽ áp dụng theo chế độ kế toán hoặc văn bản riêng của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (nếu có)).

• Ý nghĩa chuyên môn: Doanh nghiệp cần xác định đúng mình có thuộc đối tượng áp dụng hay không (VD: ngân hàng, công ty bảo hiểm có chế độ kế toán riêng). Việc này rất quan trọng để tránh áp dụng nhầm chế độ dẫn tới sai sót về chứng từ, sổ sách hoặc báo cáo.

Những Điểm Mới Nổi Bật Cần Lưu Ý

Thông tư 99/2025/TT-BTC không chỉ đơn thuần là cập nhật mà có nhiều thay đổi đáng kể so với Thông tư 200/2014. Dưới đây là nhóm 5 điểm chính cần được chú trọng:

a) Thay Thế Văn Bản Cũ, Thời Điểm Áp Dụng

• Thông tư 99/2025 có hiệu lực từ 01/01/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày trên.

• Thông tư 99/2025 thay thế Thông tư 200/2014 và các thông tư liên quan như Thông tư 75/2015, Thông tư 53/2016, Thông tư 195/2012 (ngoại trừ một số nội dung riêng liên quan đến cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước).

Tư vấn chuyên gia: Doanh nghiệp cần lập kế hoạch chuyển đổi sớm – từ khâu đào tạo, điều chỉnh quy chế nội bộ, sửa biểu mẫu cho tới hệ thống phần mềm kế toán để kịp cho năm tài chính 2026 áp dụng.

b) Tăng cường Quản Trị Nội Bộ Và Kiểm Soát

Thông tư 99/2025 nhấn mạnh yêu cầu tăng cường công tác quản trị và kiểm soát nội bộ (Điều 3) – như việc doanh nghiệp tự xây dựng quy chế quản trị, phân định rõ quyền – nghĩa vụ – trách nhiệm giữa các bộ phận.

Ý nghĩa chuyên môn: Đây là dấu hiệu cho thấy mô hình kế toán – kiểm toán càng ngày yêu cầu cao hơn về minh bạch, trách nhiệm cá nhân và kiểm soát rủi ro. Kế toán trưởng, kiểm toán nội bộ cần chủ động đánh giá lại quy chế, xác định rõ vai trò và trách nhiệm trong doanh nghiệp.

c) Linh Hoạt Hơn Trong Chứng Từ – Biểu Mẫu – Sổ Sách

• Doanh nghiệp được phép thiết kế thêm hoặc sửa đổi bổ sung biểu mẫu chứng từ kế toán, sổ kế toán để phù hợp đặc điểm kinh doanh và yêu cầu quản lý.

• Hệ thống sổ kế toán sẽ có thay đổi (VD: số lượng mẫu sẽ giảm từ 45 mẫu theo Thông tư 200/2014 xuống còn 42 mẫu theo Thông tư 99/2025).

Lưu ý chuyên môn: Mặc dù linh hoạt, nhưng doanh nghiệp phải ban hành Quy chế hạch toán kế toán mới hoặc điều chỉnh quy chế hiện có, thể hiện rõ việc sửa đổi, bổ sung và trách nhiệm trước pháp luật. Khi doanh nghiệp “chỉ sửa biểu mẫu” mà không cập nhật quy chế nội bộ thì không đúng với quy định của Thông tư 99.

d) Đơn Vị Tiền Tệ Trong Kế Toán – Chuyển Đổi Ngoại Tệ

Thông tư 99/2025 tiếp tục làm rõ Đơn vị tiền tệ trong kế toán là Đồng Việt Nam (VND). Trường hợp doanh nghiệp chủ yếu thu – chi bằng ngoại tệ và đáp ứng điều kiện, thì được chọn loại ngoại tệ khác để ghi sổ và lập báo cáo.

Khuyến nghị: Với doanh nghiệp có giao dịch ngoại tệ lớn (FDI, xuất nhập khẩu), cần rà soát lại điều kiện chọn ngoại tệ, đánh giá ảnh hưởng đến báo cáo tài chính (chênh lệch chuyển đổi, tỷ giá…) và cập nhật phần thuyết minh báo cáo tài chính cho hợp lý.

e) Báo Cáo Tài Chính – Doanh nghiệp được bổ sung thêm các chỉ tiêu, Nhiều Nội Dung Cần Thuyết Minh Hơn

• Để phù hợp với đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh và yêu cầu quản lý, doanh nghiệp được bổ sung thêm các chỉ tiêu của Báo cáo tài chính

• Thuyết minh thông tin cần thiết để giúp người sử dụng Báo cáo tài chính hiểu được bản chất, hình thức và rủi ro của các giao dịch và sự kiện. Đối với một số khoản mục, việc trình bày đầy đủ còn phải mô tả thêm các thông tin về chất lượng, các yếu tố và tình huống có thể ảnh hưởng tới chất lượng và bản chất của khoản mục.

Ý nghĩa chuyên môn: Thông tư 99 làm rõ các khái niệm của VAS 21” Trình bày báo cáo tài chính” khi lập báo cáo tài chính, thể hiện tinh thần “nội dung hơn là hình thức”.

Những Tác Động Chính Và Lưu Ý Triển Khai Doanh Nghiệp

Dưới đây là các tác động mà doanh nghiệp cần nhận thức rõ và các bước triển khai:

a) Tác Động

• Hệ thống tài khoản kế toán mới: Doanh nghiệp phải rà soát, cập nhật tên, số hiệu, kết cấu tài khoản kế toán theo Phụ lục II của Thông tư 99/2025.

• Chứng từ – sổ kế toán: Doanh nghiệp có quyền tự thiết kế nhưng phải tuân thủ nguyên tắc “đầy đủ – kịp thời – trung thực – minh bạch” và đảm bảo dễ kiểm tra, kiểm soát.

• Công tác kiểm toán, công bố báo cáo tài chính: Doanh nghiệp có báo cáo tài chính cần  kiểm toán cần lưu ý rằng báo cáo tài chính được trình bày bằng Đồng Việt Nam (trừ trường hợp pháp luật có quy định khác).

• Yêu cầu quản trị nội bộ nâng lên: vai trò của kế toán trưởng, ban kiểm soát, bộ phận kiểm soát nội bộ được làm rõ hơn.

b) Lưu Ý Triển Khai

• Lập kế hoạch chuyển đổi nội bộ:

  • Xây dựng lộ trình từ nay đến năm tài chính 2026.

  • Tổ chức đào tạo cho đội ngũ kế toán – kiểm toán nội bộ – ban giám đốc về các điểm mới.

  • Rà soát phần mềm kế toán, biểu mẫu, sổ sách hiện tại: có cần nâng cấp hay không.

• Cập nhật quy chế hạch toán kế toán:

  • Khi doanh nghiệp sửa đổi biểu mẫu chứng từ hoặc tài khoản kế toán thì phải ban hành lại quy chế.

  • Quy chế mới phải nêu rõ lý do sửa đổi, trách nhiệm thực hiện, thời điểm áp dụng.

• Rà soát ảnh hưởng đến báo cáo tài chính:

  • Đối với doanh nghiệp có giao dịch ngoại tệ, sáp nhập, hợp nhất hoặc thay đổi loại hình doanh nghiệp – Thông tư 99/2025 có hướng dẫn cụ thể về nguyên tắc lập báo cáo tài chính trong các trường hợp này.

  • Ví dụ: doanh nghiệp không đáp ứng giả định hoạt động liên tục phải có báo cáo riêng (mẫu DNKLT) và thuyết minh rõ.

• Kiểm tra và thử nghiệm trước kỳ áp dụng chính thức:

  • Trước khi năm tài chính 2026 bắt đầu, doanh nghiệp nên thử nghiệm hệ thống mới – ghi chép, sổ kế toán, báo cáo thử.

  • Rà soát xem có phát sinh nghiệp vụ mới chưa hướng dẫn tại Thông tư 99/2025 thì phải căn cứ luật kế toán, chuẩn mực kế toán và nguyên tắc tại Thông tư 99/2025.

Doanh Nghiệp Phải Chủ Động Để Dẫn Đầu

Thông tư 99/2025/TT-BTC không đơn giản là một văn bản cập nhật – mà là một bước nâng cao chất lượng quản trị kế toán doanh nghiệp: từ việc thiết kế chứng từ, tài khoản kế toán, đến báo cáo tài chính và kiểm soát nội bộ.

Doanh nghiệp nào chủ động chuẩn bị, tham gia đào tạo, rà soát lại quy trình kế toán – kiểm toán – báo cáo tài chính sẽ có lợi thế lớn: báo cáo minh bạch hơn, kiểm soát rủi ro tốt hơn, tạo được uy tín với nhà đầu tư, ngân hàng và cơ quan quản lý.

Ngược lại, nếu bị động – chờ đến sát thời điểm áp dụng mới triển khai – sẽ dễ bị lúng túng, phát sinh sai sót, mất thời gian khắc phục.

Công Ty Kiểm Toán Việt Úc

Kiểm toán Việt Úc là đơn vị chuyên nghiệp, cung cấp các dịch vụ kiểm toán, dịch vụ thuế, dịch vụ tư vấn doanh nghiệp tại Việt Nam và nước ngoài. Kiểm toán Việt Úc hội tụ các chuyên gia nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tài chính và kiểm toán bao gồm các CPA Việt Nam, CPA Úc, và các nhân sự cấp cao từ Big4 như PwC, Deloitte...