Nghị Định 144/2026/NĐ-CP Có Gì Mới? Những Thay Đổi Doanh Nghiệp Cần Lưu Ý Về Thuế GTGT

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 144/2026/NĐ-CP nhằm sửa đổi, bổ sung một số nội dung tại Nghị định 181/2025/NĐ-CP liên quan đến việc thực hiện Luật Thuế giá trị gia tăng (GTGT). Các thay đổi mới tập trung vào điều kiện khấu trừ thuế đầu vào, bổ sung đối tượng không chịu thuế GTGT và cập nhật quy định về hàng hóa xuất khẩu là tài nguyên, khoáng sản. Đây là những nội dung doanh nghiệp kế toán – tài chính cần đặc biệt theo dõi để tránh sai sót khi kê khai thuế.

1. Bổ Sung Đối Tượng Không Chịu Thuế Giá Trị Gia Tăng

Một trong những điểm đáng chú ý tại Nghị định 144/2026/NĐ-CP là việc mở rộng thêm nhóm đối tượng không chịu thuế GTGT đối với một số lĩnh vực bảo hiểm, tài chính và xuất khẩu tài nguyên khoáng sản.

Bổ sung các dịch vụ bảo hiểm không chịu thuế GTGT

Theo quy định mới, nhiều loại hình bảo hiểm liên quan trực tiếp đến con người và lĩnh vực nông nghiệp được đưa vào nhóm không chịu thuế GTGT, bao gồm:

• Bảo hiểm nhân thọ

• Bảo hiểm sức khỏe

• Bảo hiểm người học

• Bảo hiểm vật nuôi

• Bảo hiểm cây trồng

• Các dịch vụ bảo hiểm nông nghiệp khác

Ngoài ra, hoạt động tái bảo hiểm và một số dịch vụ bảo hiểm phục vụ khai thác thủy sản, dầu khí cũng thuộc diện không chịu thuế theo quy định mới.

Việc mở rộng phạm vi này giúp tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn cho doanh nghiệp bảo hiểm và giảm bớt các vướng mắc trong quá trình kê khai thuế.

Bổ sung hoạt động tài chính thuộc diện không chịu thuế

Nghị định mới cũng sửa đổi quy định đối với lĩnh vực tài chính – ngân hàng.

Cụ thể, các hoạt động:

• Bán nợ

• Bán khoản phải thu

• Bán khoản phải trả

• Bán chứng chỉ tiền gửi

được xác định thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT.

Quy định này được đánh giá là phù hợp hơn với bản chất hoạt động tài chính và góp phần đồng bộ với thực tế vận hành của tổ chức tín dụng, ngân hàng và doanh nghiệp có hoạt động xử lý công nợ.

2. Sửa Đổi Quy Định Về Khấu Trừ Thuế Giá Trị Gia Tăng

Bên cạnh việc mở rộng đối tượng không chịu thuế, Nghị định 144/2026/NĐ-CP cũng sửa đổi một số nội dung liên quan đến điều kiện khấu trừ thuế GTGT đầu vào.

Theo quy định mới, đối với hàng hóa, dịch vụ mua theo hình thức trả chậm hoặc trả góp có giá trị từ 05 triệu đồng trở lên, doanh nghiệp vẫn được kê khai khấu trừ thuế GTGT đầu vào nếu đáp ứng đủ:

• Hợp đồng mua bán bằng văn bản

• Hóa đơn GTGT hợp lệ

• Chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt theo quy định

Điểm mới đáng chú ý là:

• Trường hợp chưa đến thời điểm thanh toán theo hợp đồng, doanh nghiệp vẫn được tạm thời kê khai khấu trừ thuế GTGT đầu vào.

• Nếu đến hạn thanh toán nhưng không có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, doanh nghiệp phải thực hiện điều chỉnh giảm số thuế đã khấu trừ.

Sau khi bổ sung đầy đủ chứng từ hợp lệ, doanh nghiệp được kê khai khấu trừ lại phần thuế GTGT tương ứng ở kỳ phát sinh chứng từ thanh toán.

Quy định này giúp cơ quan thuế tăng cường kiểm soát tính minh bạch của giao dịch thanh toán, đồng thời hạn chế tình trạng kê khai khấu trừ thuế không đúng quy định.

3. Quy Định Mới Về Chứng Từ Thanh Toán Không Dùng Tiền Mặt Trong Một Số Trường Hợp Đặc Biệt

Một nội dung quan trọng khác tại Nghị định 144/2026/NĐ-CP là việc làm rõ quy định về chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt trong các giao dịch trả chậm, trả góp.

Theo đó, đối với hàng hóa, dịch vụ có giá trị từ 05 triệu đồng trở lên:

• Doanh nghiệp bắt buộc phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt để đủ điều kiện khấu trừ thuế GTGT đầu vào.

• Trường hợp chưa đến thời hạn thanh toán theo hợp đồng thì vẫn được kê khai khấu trừ trước.

Tuy nhiên, nếu đến hạn thanh toán mà:

• Không thực hiện chuyển khoản

• Thiếu chứng từ thanh toán hợp lệ

• Thanh toán tiền mặt không đúng quy định

thì phần thuế GTGT đầu vào tương ứng sẽ bị điều chỉnh giảm.

Trên thực tế, đây là một trong những lỗi phổ biến khiến doanh nghiệp bị xuất toán thuế khi cơ quan thuế thanh tra, kiểm tra.

Nhiều doanh nghiệp hiện nay vẫn gặp các sai sót như:

• Thanh toán tiền mặt cho giao dịch giá trị lớn

• Không theo dõi thời hạn thanh toán theo hợp đồng

• Chứng từ chuyển khoản không khớp nội dung thanh toán

• Thanh toán qua tài khoản không đúng chủ thể

Những vấn đề này có thể dẫn đến:

• Bị loại thuế GTGT đầu vào

• Bị truy thu thuế

• Phát sinh tiền chậm nộp và xử phạt hành chính về thuế

Do đó, doanh nghiệp cần:

• Rà soát quy trình thanh toán nội bộ

• Kiểm tra chặt chẽ chứng từ chuyển khoản

• Đối chiếu công nợ định kỳ

• Theo dõi thời hạn thanh toán theo hợp đồng

• Lưu trữ đầy đủ hồ sơ kế toán và thanh toán

để hạn chế tối đa rủi ro khi quyết toán thuế.

4. Siết Quy Định Đối Với Tài Nguyên, Khoáng Sản Xuất Khẩu

Nghị định 144/2026/NĐ-CP cũng sửa đổi quy định liên quan đến sản phẩm xuất khẩu là tài nguyên, khoáng sản.

Theo đó:

• Tài nguyên, khoáng sản chưa chế biến

• Hoặc đã chế biến nhưng thuộc danh mục hạn chế xuất khẩu

sẽ thuộc nhóm không chịu thuế GTGT theo danh mục ban hành kèm nghị định.

Ngoài ra, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với Bộ Tài chính để rà soát, điều chỉnh danh mục phù hợp với từng giai đoạn phát triển kinh tế và định hướng hạn chế xuất khẩu tài nguyên thô của Nhà nước.

Quy định này cho thấy định hướng tăng cường quản lý hoạt động xuất khẩu khoáng sản và khuyến khích chế biến sâu trước khi xuất khẩu.

5. Doanh Nghiệp Cần Làm Gì Trước Những Thay Đổi Mới?

Trước các thay đổi quan trọng của Nghị định 144/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp cần chủ động:

• Cập nhật quy định mới về thuế GTGT

• Kiểm tra điều kiện khấu trừ thuế đầu vào

• Rà soát quy trình thanh toán không dùng tiền mặt

• Theo dõi chặt chẽ công nợ trả chậm, trả góp

• Xác định đúng đối tượng không chịu thuế

• Chuẩn hóa hồ sơ kế toán và chứng từ thanh toán

Việc cập nhật sớm và tuân thủ đúng quy định sẽ giúp doanh nghiệp:

• Hạn chế rủi ro thuế

• Tránh bị truy thu và xử phạt

• Tối ưu công tác kê khai thuế GTGT

• Nâng cao tính minh bạch trong quản trị tài chính – kế toán

Nghị định 144/2026/NĐ-CP sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 20/06/2026, vì vậy doanh nghiệp cần sớm rà soát và chuẩn bị để đảm bảo tuân thủ đúng quy định mới.

Công Ty Kiểm Toán Việt Úc

Kiểm toán Việt Úc là đơn vị chuyên nghiệp, cung cấp các dịch vụ kiểm toán, dịch vụ thuế, dịch vụ tư vấn doanh nghiệp tại Việt Nam và nước ngoài. Kiểm toán Việt Úc hội tụ các chuyên gia nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tài chính và kiểm toán bao gồm các CPA Việt Nam, CPA Úc, và các nhân sự cấp cao từ Big4 như PwC, Deloitte...