2 Phương Pháp Tính Thuế TNCN Đối Với Hộ Kinh Doanh Theo Nghị Định 68/2026/NĐ-CP

Ngày 05/03/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 68/2026/NĐ-CP quy định về chính sách và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Nghị định này làm rõ hai phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân (TNCN) áp dụng cho nhóm đối tượng này.

Việc lựa chọn phương pháp tính thuế phù hợp không chỉ ảnh hưởng đến số thuế phải nộp, mà còn liên quan trực tiếp đến yêu cầu về chứng từ kế toán và quản lý chi phí của hộ kinh doanh. Dưới đây là phân tích chi tiết hai phương pháp tính thuế theo quy định mới.

A. Hai Phương Pháp Tính Thuế TNCN Đối Với Hộ Kinh Doanh

Theo khoản 5 Điều 4 của Nghị định 68/2026/NĐ-CP, thuế thu nhập cá nhân đối với cá nhân kinh doanh được xác định theo hai phương pháp chính, tùy thuộc vào quy mô doanh thu hàng năm.

1. Phương Pháp 1: Thuế Suất Nhân Với Doanh Thu

Đây là phương pháp tính thuế đơn giản nhất, được áp dụng cho các cá nhân kinh doanh có doanh thu từ trên 500 triệu đồng đến 3 tỷ đồng mỗi năm.

• Công thức tính thuế như sau:

Thuế TNCN phải nộp = Doanh thu tính thuế × Tỷ lệ thuế

Tỷ lệ thuế được quy định theo từng lĩnh vực kinh doanh trong Luật Thuế TNCN 2025.

• Ví dụ minh họa

Chị M kinh doanh mỹ phẩm online với doanh thu năm 2026 đạt 800 triệu đồng. Chị lựa chọn áp dụng phương pháp tính thuế theo doanh thu.

Theo quy định, tỷ lệ thuế TNCN đối với hoạt động bán lẻ là 0,5%.

Giả sử doanh thu tính thuế là 300 triệu đồng, số thuế phải nộp được xác định như sau:

Thuế TNCN = 300.000.000 × 0,5% = 1.500.000 đồng

• Đặc điểm của phương pháp này

Phương pháp tính thuế theo doanh thu thường phù hợp với:

o Hộ kinh doanh nhỏ hoặc vừa

o Các hoạt động kinh doanh không có nhiều chi phí đầu vào

o Trường hợp khó tập hợp đầy đủ hóa đơn chứng từ

Ưu điểm lớn nhất là đơn giản, dễ áp dụng và không yêu cầu hệ thống sổ sách kế toán chi tiết.

2. Phương Pháp 2: Thu Nhập Tính Thuế Nhân Với Thuế Suất

Phương pháp thứ hai yêu cầu xác định thu nhập thực tế sau khi trừ chi phí, tương tự cách tính thuế đối với doanh nghiệp.

• Công thức tính thuế như sau:

Thuế TNCN phải nộp = Thu nhập tính thuế × Thuế suất

Trong đó:

o Thu nhập tính thuế = Doanh thu – Chi phí hợp lý

o Thuế suất áp dụng theo quy định tại Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025.

• Đối tượng áp dụng

Phương pháp này áp dụng trong hai trường hợp:

o Cá nhân kinh doanh có doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm (bắt buộc áp dụng).

o Cá nhân có doanh thu từ 500 triệu đến 3 tỷ đồng nhưng tự nguyện lựa chọn phương pháp này.

• Ví dụ minh họa

Anh T kinh doanh thiết bị điện với doanh thu năm 2026 đạt 5 tỷ đồng, nên bắt buộc phải áp dụng phương pháp tính thuế theo thu nhập.

Giả sử: Doanh thu: 5 tỷ đồng. Chi phí hợp lý: 3,5 tỷ đồng.

Thu nhập tính thuế sẽ là:

Thu nhập tính thuế = 5 tỷ – 3,5 tỷ = 1,5 tỷ đồng

Nếu áp dụng thuế suất 17%, số thuế TNCN phải nộp là:

Thuế TNCN = 1,5 tỷ × 17% = 255 triệu đồng

3. Trường Hợp Lựa Chọn Phương Pháp Tính Thuế

Quay lại ví dụ của chị M ở trên. Nếu chị M quyết định áp dụng phương pháp tính thuế theo thu nhập, chị cần phải:

o Lưu trữ hóa đơn mua hàng

o Chứng từ thuê mặt bằng

o Bảng lương nhân viên

o Các chi phí hợp lệ khác

Trong trường hợp không có đầy đủ chứng từ, chị sẽ không được khấu trừ chi phí, dẫn đến số thuế phải nộp có thể cao hơn đáng kể.

Vì vậy, phương pháp này chỉ thực sự hiệu quả khi hộ kinh doanh có hệ thống quản lý chi phí rõ ràng.

B. Doanh Thu Dùng Để Xác Định Thuế TNCN

Theo Điều 5 của Nghị định 68/2026/NĐ-CP, doanh thu dùng để tính thuế TNCN được hiểu là toàn bộ khoản tiền mà cá nhân kinh doanh nhận được từ hoạt động kinh doanh.

Doanh thu bao gồm:

• Tiền bán hàng hóa;

• Tiền gia công, cung cấp dịch vụ;

• Các khoản trợ giá, phụ thu;

• Thưởng doanh số;

• Chiết khấu thanh toán;

• Khoản bồi thường hợp đồng;

• Các khoản hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật.

Điểm cần lưu ý là doanh thu được xác định không phụ thuộc vào việc đã thu tiền hay chưa.

Tuy nhiên, doanh thu không bao gồm:

• Chiết khấu thương mại;

• Giảm giá hàng bán;

• Giá trị hàng hóa bị trả lại.

Doanh thu trong một số trường hợp đặc thù

Nghị định cũng quy định rõ cách xác định doanh thu đối với một số hoạt động kinh doanh phổ biến.

• Gia công hàng hóa

Doanh thu bao gồm toàn bộ tiền thu từ hoạt động gia công, bao gồm cả: TIền công; chi phí vật liệu phụ; chi phí nhiên liệu.

• Bán hàng trả góp

Doanh thu được tính theo giá bán trả một lần, không bao gồm lãi trả góp.

• Hoạt động đại lý

o Nếu đại lý bán đúng giá: doanh thu là tiền hoa hồng

o Nếu đại lý mua bán hàng hóa: doanh thu là toàn bộ tiền bán hàng

• Cho thuê tài sản

Doanh thu là tiền thuê nhận theo hợp đồng. Nếu bên thuê trả tiền trước nhiều năm, doanh thu có thể: phân bổ theo từng năm hoặc xác định theo khoản tiền nhận một lần

• Hoạt động xây dựng

Doanh thu được xác định theo giá trị công trình hoặc khối lượng nghiệm thu.

C. Thời Điểm Xác Định Doanh Thu

Theo quy định, thời điểm ghi nhận doanh thu được xác định như sau:

o Bán hàng hóa: khi chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng cho người mua.

o Cung cấp dịch vụ: khi hoàn thành việc cung cấp dịch vụ hoặc hoàn thành từng phần dịch vụ.

Việc xác định đúng thời điểm ghi nhận doanh thu là yếu tố quan trọng để tính đúng nghĩa vụ thuế trong kỳ.

D. Các Khoản Chi Được Trừ Khi Tính Thuế

Theo Điều 6 của Nghị định 68/2026/NĐ-CP, chi phí được trừ phải đáp ứng ba điều kiện cơ bản:

• Phát sinh thực tế liên quan đến hoạt động kinh doanh.

• Có hóa đơn, chứng từ hợp pháp.

• Thanh toán không dùng tiền mặt đối với giao dịch từ 5 triệu đồng trở lên.

Một số khoản chi phí hợp lệ gồm:

• Chi phí nguyên vật liệu, hàng hóa.

• Chi phí tiền lương, tiền công cho người lao động.

• Chi phí bảo hiểm bắt buộc.

• Chi phí khấu hao tài sản cố định.

• Chi phí điện, nước, internet, thuê mặt bằng.

• Chi phí dịch vụ thuê ngoài.

• Chi phí lãi vay phục vụ hoạt động kinh doanh.

E. Các Khoản Chi Không Được Trừ

Một số khoản chi dù phát sinh thực tế nhưng không được tính vào chi phí hợp lệ, bao gồm:

• Chi phí không liên quan đến hoạt động kinh doanh.

• Chi phí không có hóa đơn chứng từ.

• Tiền lương của chính chủ hộ kinh doanh.

• Khấu hao tài sản không phục vụ kinh doanh.

• Tiền phạt vi phạm hành chính hoặc vi phạm hợp đồng.

• Chi phí phục vụ mục đích cá nhân hoặc gia đình.

Ngoài ra, các tài sản phục vụ sinh hoạt cá nhân như nhà ở hoặc xe ô tô cá nhân cũng không được tính vào chi phí, trừ trường hợp phục vụ hoạt động kinh doanh vận tải hoặc du lịch.

F. Lưu Ý Quan Trọng Khi Lựa Chọn Phương Pháp Tính Thuế

Theo quy định của Nghị định 68/2026/NĐ-CP:

• Nếu cá nhân kinh doanh chọn phương pháp tính thuế theo thu nhập, phương pháp này phải duy trì ổn định trong 2 năm liên tiếp.

• Nếu đang áp dụng phương pháp tính theo doanh thu nhưng doanh thu thực tế vượt 3 tỷ đồng/năm, từ năm tiếp theo bắt buộc chuyển sang phương pháp tính theo thu nhập.

Do đó, việc dự báo doanh thu và quản lý chi phí ngay từ đầu là yếu tố quan trọng để lựa chọn phương pháp tính thuế phù hợp.

Kết Luận

Việc hiểu rõ hai phương pháp tính thuế TNCN đối với hộ kinh doanh theo Nghị định 68/2026/NĐ-CP giúp cá nhân kinh doanh:

• Chủ động lựa chọn phương pháp tối ưu

• Quản lý chi phí hợp lý

• Hạn chế rủi ro khi cơ quan thuế kiểm tra

Trong bối cảnh chính sách thuế ngày càng siết chặt, việc xây dựng hệ thống sổ sách và chứng từ đầy đủ sẽ giúp hộ kinh doanh tối ưu nghĩa vụ thuế và phát triển hoạt động kinh doanh bền vững.

Công Ty Kiểm Toán Việt Úc

Kiểm toán Việt Úc là đơn vị chuyên nghiệp, cung cấp các dịch vụ kiểm toán, dịch vụ thuế, dịch vụ tư vấn doanh nghiệp tại Việt Nam và nước ngoài. Kiểm toán Việt Úc hội tụ các chuyên gia nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tài chính và kiểm toán bao gồm các CPA Việt Nam, CPA Úc, và các nhân sự cấp cao từ Big4 như PwC, Deloitte...